Para ile Kurduğumuz İlişki Neden Çocuklukta Başlar?

Bir yetişkinin para harcama ya da biriktirme biçimine baktığımızda, çoğu zaman bunun sadece bugüne ait bir tercih olmadığını görürüz. Para ile kurulan ilişki, büyük ölçüde çocuklukta şekillenmeye başlar ve yıllar içinde pekişir.

Çocuklar parayı doğrudan deneyimlemeden önce, onu evde nasıl konuşulduğu üzerinden öğrenir. Paranın evde bir stres kaynağı mı yoksa yönetilebilir bir konu mu olduğu, ebeveynlerin parayla ilgili duygusal tepkileri, kullanılan cümleler çocuk zihninde derin izler bırakır. Bu öğrenmeler çoğu zaman bilinçdışıdır ama etkilidir.

Çocuklukta yaşanan ekonomik belirsizlikler, yetişkinlikte finansal kaygıyı artırabilir. Yeterli gelire sahip olunsa bile “ya yetmezse” duygusu zihni meşgul etmeye devam edebilir. Bu da aşırı biriktirme ya da kontrolsüz harcama gibi uçlara savrulmaya neden olabilir.

Paranın ödül ya da ceza aracı olarak kullanılması da önemli bir etkendir. Sevgiyle, onayla ya da başarıyla paranın ilişkilendirilmesi, ilerleyen yıllarda duygusal ihtiyaçların alışverişle giderilmeye çalışılmasına zemin hazırlayabilir. Kompulsif satın alma davranışlarının arkasında sıklıkla bu erken dönem öğrenmeler yer alır.

Ebeveynlerin rol model olması da belirleyicidir. Borçla kurulan ilişki, risk alma biçimleri, para konuşurken sergilenen duygu hali çocuk için “normal” olarak kodlanır. Bu yüzden yetişkinlikteki birçok para davranışı bilinçli seçimlerden çok otomatik tepkiler şeklinde ortaya çıkar.

Para ile ilgili sorunlar çoğu zaman disiplin eksikliği gibi görülse de, bu sorunların altında duygusal öğrenmeler yatabilir. Bu nedenle para psikolojisini anlamak, sadece bütçe yapmayı değil, kişinin kendi geçmişine de bakabilmesini gerektirir.

Sonuç olarak para ile kurduğumuz ilişki, kişisel hikâyemizin bir parçasıdır. Bu ilişki fark edildiğinde ve anlamlandırıldığında dönüşebilir. Farkındalık, bu alandaki en güçlü değişim aracıdır.

Kaynakça

Gudmunson, C. G. & Danes, S. M. (2011). Family financial socialization: Theory and critical review. Journal of Family and Economic Issues, 32, 644–667.

Webley, P. & Nyhus, E. K. (2006). Parents’ influence on children’s future orientation and saving. Journal of Economic Psychology, 27(1), 140–164.

Furnham, A. (1999). The saving and spending habits of young people. Journal of Economic Psychology, 20(6), 677–697.